Η γκαλερί Ζουμπουλάκη παρουσιάζει τη νέα ατομική έκθεση της Πέγκυς Κλιάφα με τίτλο «Healing the Grid / Θεραπεύοντας το Πλέγμα», σε επιμέλεια της Δρ. Σωζήτας Γκουντούνα. Η έκθεση αυτή αιφνιδιάζει όμορφα και «παράδοξα» καθώς με έναν ιδιαίτερα κομψό και αισθητικά άρτιο τρόπο δηλώνει σημαντικές και επώδυνες αλήθειες τις οποίες περνά με όχημα την ομορφιά. Η ομορφιά του αποτελέσματος συνεπώς λειτουργεί με τρόπο διττό: αρχικά μεταφέρει το μήνυμα της ανάγκης για θεραπεία, αφετέρου αναζητά το φάρμακο της θεραπείας και δίνει ξεκάθαρη απάντηση. Την συγκεκριμένη λειτουργία της ομορφιάς, θα έθετα ως πρώτη παρατήρηση, στην έκθεση αυτή.
Τα έργα της Κλιάφα μπορούν να μπουν στο χώρο υποδοχής της σπουδαιότερης τράπεζας ή φαρμακοβιομηχανίας: είναι πανέμορφα, γοητευτικά και πανέξυπνα. Όμως δεν αρκούνται σε αυτό το ενδεχόμενο. Ευγενικά ξεκινούν το διάλογο με το θεατή και του λένε τη δική τους αλήθεια: πως το περιέχον, η συσκευασία αλλά και το περιεχόμενο, το φάρμακο δεν επαρκεί. Μπορεί όμως η έμπνευση να προξενήσει άλλου είδους θεραπεία. Αυτό ακριβώς επιτυγχάνουν τα έργα ως πράγματα: να αποτελούνται από περισσεύματα της φαρμακευτικής βιομηχανίας, συσκευασίες χαπιών με αδιάφορο το περιεχόμενό τους, και να προσφέρουν ένα αισθητικό αποτέλεσμα όπου είναι η δημιουργία που μεταμορφώνει τα υλικά αυτά σε καταλυτική ομορφιά. Μας δείχνει η δημιουργός σε πρώτο επίπεδο την ομορφιά της συσκευασίας.
Τα έργα της Κλιάφα είναι συναρπαστικά όμορφα και σε κάνουν να ξεχνάς το υλικό τους. Σε μια δεύτερη ανάγνωση όμως, όταν διαπιστώνεις το υλικό της «θεραπείας» περνάς από την ομορφιά που σε έχει θαμπώσει με το λαμπίρισμά του και τα θαυμάσια χρώματα στο περιεχόμενό τους. Τη χημεία της θεραπείας: τα χάπια.
Με τρόπο αστικής αισθητικής ίσως, αγγίζει ένα παρόν και δραματικό θέμα που πλέον όλοι γνωρίζουμε ιδίως μετά τις αναλύσεις των λυμάτων την περίοδο του covid: η κοινωνία μας αντέχει τη ζωή της με ψυχοφάρμακα, η κοινωνία μας ζει με φάρμακα βιομηχανικής παραγωγής, αυτά δηλαδή ακριβώς που υποθέτεις ότι βρίσκονται μέσα στις συσκευασίες που αποτελούν το υλικό της σύνθεσης των έργων της Κλιάφα. Το φάρμακο λοιπόν είναι πρωταγωνιστής στα έργα της και ακόμη ειδικότερα η συσκευασία τους. Η αναφορά στη συσκευασία και η χρήση της ως υλικό για τα έργα είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα καθώς παραπέμπει στο φάρμακο χωρίς να το εμπεριέχει. Η Κλιάφα δεν θρηνεί με τη διαπίστωση αυτή αλλά προτείνει θεραπεία. Και ως τέτοια εισηγείται, επιτυχέστατα, την ομορφιά που δημιουργεί η τέχνη. Η θέση αυτή προκύπτει από το ίδιο το έργο χωρίς ανάγκη ερμηνευτικής προσέγγισης. Όσο για την ίδια την ομορφιά μπορεί, μας λέει με το έργο της, να δημιουργηθεί με κάθε υλικό, ακόμη και με συσκευασίες βιομηχανικών φαρμάκων, σκουπίδια και κάθε είδους απορρίμματα.
Η θεραπεία είναι ζητούμενο των έργων με την παρουσία τους στο χώρο και το χρόνο. Η θεραπεία του πλέγματος. Ως τέτοια νοείται η μεταμόρφωση των υλικών και η καλλιτεχνική δημιουργία που παράγει ομορφιά.
Στην περίπτωση της έκθεσης ολόκληρα γλυπτά -και μάλιστα μεγάλων διαστάσεων- και εικαστικά έργα έχουν δημιουργηθεί από καρτέλες χαπιών, κάψουλες διαφόρων χρωμάτων, σακούλες φαρμακείων. Τα χάπια με τα διάφορα χρώματα και σχήματά τους, οι κάψουλες και οι καρτέλες χαπιών με τη διαφάνεια και τη γυαλάδα τους ή οι καρτέλες αλουμινίου που είναι από μόνες τους μικρά γλυπτά, δημιουργούν μια πληθώρα υλικών και ιδεών, «που χρησιμοποιώ όπως κάποιος άλλος καλλιτέχνης θα χρησιμοποιούσε χρώματα, πηλό, ψηφίδες κα. Στους πολυελαίους οι διαφανείς κάψουλες μετατρέπονται σε μικρά κρύσταλλα που αντανακλούν το φως, στις ασπίδες μου τα blister δίνουν την εντύπωση της αδιαπέραστης μεταλλικής επιφάνειας». Είναι όμως τα χάπια και οι κάψουλες το υλικό της θεραπείας που προτείνεται από την καλλιτέχνιδα; Προφανώς όχι. Το υλικό της θεραπείας είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης δηλαδή η αισθητική, η ομορφιά που παράγεται.
Είναι το περισσότερο ανεξιχνίαστο ζητούμενο το σημείο όπου ο λόγος συναντά τα έργα και περιμένει μια απάντηση. Το προς θεραπεία πλέγμα, δεν είναι ο ασθενής, ούτε οι ασθένειες αλλά ένα νόημα που αποκαλείται «πλέγμα». Εδώ η Κλιάφα δρα με μυστικισμό και επιτρέπει υποθέσεις οι οποίες χωρούν υποκειμενική ερμηνεία. Εδώ επικεντρώνεται η δεύτερη παρατήρηση που έχει να προσθέσει ένας θεατής.
Η επιμελήτρια της έκθεσης γράφει στην εξαιρετικά καλαίσθητη έκδοση που συνοδεύει την έκθεση με οργάνωση παραγωγής των εκδόσεων Σάκκουλα: «Το πλέγμα είναι ο σιωπηλός δικτάτορας της νεωτερικότητας. Δομεί τις πόλεις μας, τις οθόνες μας, ακόμη και τα ιατρεία μας. Από τις αμείλικτες ορθές γωνίες του ορίζοντα του Μανχάταν μέχρι την κλινική ακρίβεια των φαρμακευτικών συσκευασιών, το πλέγμα επιβάλλει μια ψευδαίσθηση τάξης στο χάος της ζωής. Ωστόσο, κάτω από το ορθολογικό του επίχρισμα κρύβεται ένα παράδοξο – συντηρεί και πνίγει, θεραπεύει και ελέγχει ταυτόχρονα.»
Θα μπορούσε όμως να είναι και μία healing grid illusion[1] ή το τραγούδι των ODESZA – Healing Grid. Θα μπορούσε επίσης να αναφέρεται σε επιστημονικό δημοσίευμά όπως το Healing the Grid Several near-term solutions can keep the juice flowing του JR Minkel που δημοσιεύθηκε αρχικά με τον τίτλο “Healing the Grid” στο Scientific American Magazine Vol. 289 No. 5 (November 2003), θα μπορούσε να είναι μια αναφορά στον Ντεριντά ή το Φαίδρο του Πλάτωνα όπως δηλώνει η επιμελήτρια. Η δική μας σκέψη οδηγεί περισσότερο στο πλέγμα του ηλεκτρικού δικτύου που είναι απαραίτητο για τη ζωή μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο παίρνουμε ενέργεια για τις καθημερινές μας συσκευές και, τελικά, είναι ο τρόπος με τον οποίο τροφοδοτούμε τη ζωή μας! Το ηλεκτρικό δίκτυο είναι ένα δίκτυο γραμμών μεταφοράς που επιτρέπει την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας από τους παραγωγούς στους καταναλωτές. Λοιπόν, τι είναι ένα πλέγμα «θεραπείας»; Με απλά λόγια, το πλέγμα θεραπείας μπορεί να περιγραφεί ως ένα πιο έξυπνο δίκτυο που χρησιμοποιεί τεχνολογία ανίχνευσης, ελέγχου και επικοινωνίας για να επιτρέπει την αντιμετώπιση προβλημάτων σε πραγματικό χρόνο για απρόβλεπτα συμβάντα.
Το νόημα αυτού του πλέγματος καθιστά αποδεκτό και το πλέγμα των κρυστάλλων θεραπείας που μετά βεβαιότητος υπαινίσσεται η Κλιάφα καθώς το υλικό της δημιουργεί ένα αυτοδύναμο πλέγμα κρυστάλλων θεραπείας. Θεραπεύοντας το πλέγμα θα σήμαινε λοιπόν ότι μέσω της τέχνης που μπορεί να δημιουργεί την ομορφιά θεραπεύουμε τη βάση ενός πλέγματος ενεργειακών κρυστάλλων θεραπείας. Με το ίδιο το έργο της που λαμπυρίζει σαν κρύσταλλα προσφέρει και το δικός της υλικό κρυσταλλοθεραπείας.
Η Πέγκυ Κλιάφα είναι εικαστικός σύγχρονης τέχνης που εκφράζεται με διάφορα μέσα. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Αποφοίτησε από την Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας – Τμήμα Ζωγραφικής με κύρια επιλογή Γλυπτική (2011/12) – Integrated Master’s degree – και από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΑΣΟΕΕ) – Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων με ειδίκευση στο Marketing (1990). Έχει κάνει ατομικές εκθέσεις στη Γκαλερί Λόλα Νικολάου, Θεσσαλονίκη (2016), και στη Γκαλερί Καππάτος, Αθήνα (2013/14), καθώς επίσης και 2 τρι-ατομικές εκθέσεις στη Γκαλερί Λόλα Νικολάου (2019) και στην Πινακοθήκη/Μουσείο Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο (2017/18) και έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 60 ομαδικές εκθέσεις και Art Fairs στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η Πέγκυ Κλιάφα είναι ένας ιδιαίτερα ευγενικός άνθρωπος: με αυτή της την ιδιότητα διατύπωσε γλυκά αλήθειες δύσπεπτες γρονθοκοπώντας το θεατή της τελευταίας αυτής της έκθεσης με την ομορφιά των έργων της στο πλέγμα που ο καθένας διαθέτει και, επιδιώκει να τον θεραπεύσει, μέσω μιας αισθητικής απαράμιλλης δύναμης, με την ομορφιά.
Ελένη Τροβά
Επ. Καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου Πολιτιστικών Αγαθών
Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος
[1] Η ψευδαίσθηση του Θεραπευτικού Πλέγματος είναι μια οπτική ψευδαίσθηση από τον επιστήμονα Ryota Kanai και ήταν φιναλίστ στον διαγωνισμό ψευδαίσθησης του 2005 με αυτό το περιφερειακό κόλπο.